Medya Okuryazarlığını öğretmek: Önemi ve 10 etkinlik önerisi

0
424

Her gün medyayla iç içe olmalarına rağmen çocuklarımız, bu mecralardan ne kadar ve nasıl etkilendiklerinin farkında değiller. Bu nedenle medya eğitimi son derece önem taşıyor.

Çocukların oyunla matematik bilgilerini pekiştirmeyi hedefleyen prodigy platformu blog sayfasında sosyal medya üzerine yazılar yazan sosyal medya uzmanı Marcus Guido, çocuklara medya eğitimi vermenin faydalarını aşağıdaki şekilde sıralamış:

The main thing that you have to remember on this journey is just be nice to everyone and always smile.

Bakış Açısını Anlamak: Medya içeriklerinin hedefleri vardır. Açık ya da tartışmalı olsun bakış açısını anlamak, öğrencinin medya içeriğinden almış olduğu bilgiyi sorgulamasına olanak verir.

Eleştirel Düşünme Becerisini Geliştirmek: Medya iletilerini değerlendirebilmek, kendi fikrini doğrulamak için örneklerden yararlanarak mesajın anlaşılır olup olmadığını belirleyebilmesini sağlar.

Farklı Ürünler Üretmeyi Öğrenmek: Pek çok medya okuryazarlığı etkinliği, öğrencilerin uygulayarak öğrenmelerine, basılı reklam aracından (afiş) senaryoya kadar çeşitli ürünler üretmelerine olanak vermektedir.

Farklı konularla ilişki kurabilmek: Medya okuryazarlığı dersleri farklı konular arasındaki ilişkilere işaret ettiğinden disiplinler arası öğrenmeye de katkı sağlar. Örneğin reklamlarda kullanılabilecek güçlü renklerin farkında olan öğrenci, görsel sanatlar dersinde kendi logosunu yaratırken vermek istediği mesaj doğrultusunda hareket eder.

Mevcut içerik ile öğrencinin ilgi alanları arasında bağlantı kurabilmek: Müfredat içeriğini öğrencinin ilgilendiği medya konularıyla ilişkilendirmek, öğrencinin derslere ilişkin algısını artıracaktır.

Öğrencilere bu faydaların sağlanabilmesi için Guido’nun öğretmenlere önerdiği 10 medya okuryazarlığı etkinliği ise aşağıdaki gibidir:

1. Logo İncelemesi: Markaların logolarının etkileri ve muğlaklıkları konusunda farkındalıklarının artması amacıyla şu faaliyetten yararlanılabilir:

Öğrencilerinizden sınıfta paylaşmak üzere aşina oldukları logoların çıktılarını almalarını isteyin. Sırayla bütün logoları gösterin ve şu soruları sorun:

  • Bu logonun o markaya ait olduğunu nasıl anlıyorsun?
  • Rengi farklı olsaydı yine de logoya bakarak markayı tanır mıydın?
  • Aynı renkleri kullanmak ne kadar önemli?

Gelen cevaplar doğrultusunda fazladan doğaçlama sorularla tartışmaya devam edilebilir. Hangi logoların öğrencilerinizin akıllarında kalmış olduğu sizleri şaşırtabilir.

2. Karakter Betimlemesi: Karakter özelliklerini öğrenmeleri için film veya televizyon dizisi gibi görsel medya kullanın.

Türkçe dersinde izleteceğiniz filmde ya da dizide yer alan bir karakteri seçmelerini isteyin. İzledikten sonra farklı karakterleri seçen öğrencilerden ikişerli gruplar oluşturun. Öğrencilerin birbirlerine seçmiş oldukları karakterlerin üç özelliğini tanımlamalarını, bu özelliklerle ilgili birbirlerine -neden bu özelliği tespit ettiği gibi- sorular sormalarını söyleyin. Soru/cevaba devam etmeleri konusunda onları cesaretlendirin. Daha sonra karakterler üzerinde sınıfça tartışabilirsiniz.

3. Marka Yaratma: Sınıfa farklı tahıl gevreği kutuları getirin.

Öğrencileri küçük gruplara bölerek her birine bir tahıl gevreği kutusu verin. Grup üyelerinden şekli, yazı karakteri, görselliği, animasyon karakteri kullanımı, yüz ifadesi gibi konular bazında kutuları çözümlemelerini isteyin. Süreci kolaylaştırmak için öğrencilerin kullanacakları bir soru formu hazırlayabilirsiniz. Bu çalışmadan sonra herhangi bir ortamda tahıl gevreği reklamına maruz kalan öğrenci, onu aynı şekilde çözümleyebilecektir.

4. Logo İncelemesi Bölüm II: Öğrencilerden sınıfa dört logo görseli getirmelerini isteyin. Derste, öğrencilerinin birbirlerinin logolarını tanımlamalarını söyleyin ve kolay tanınabilir olmanın bir şirkete nasıl faydası olabileceği üzerine bir tartışma başlatın. Onlara sadece logosunu tanıdıkları için o ürünü alıp almadıklarını sorabilirsiniz. Konuyu matematikle ilişkilendirmek için öğrencilere sınıf içerisinde -kendi kıyafetleri de dahil olmak üzere- bulabildikleri kadar logo bulmalarını söyleyebilirsiniz. Sonrasında farklı logoların popülerliğini göstermek için bir tablo yapabilirsiniz.

Bir markanın sembolü olan logonun yararlı bir ders materyali olacağını kim bilebilir?

5. Film Mesajları Bulma: Öğrencilere film izleterek ufak bir içerikten filmin kilit noktalarını ve temasını çıkarmayı öğretin.

Öğrencilerin mevcut birikimleri doğrultusunda, birçok medyanın gizli mesaj içerdiğini açıklamakla işe başlayın. Örnek vermek gerekirse; Pek çok macera filmi, cesareti ön plana çıkarır. Somut öğrenmeyi sağlayabilmek için öğrencileri gruplara ayırın ve bilme ihtimalleri yüksek 10 kadar filmin olduğu bir liste yapın. Sınıfça cevapların üzerinden geçmeden önce gruplardan, her filmin kilit mesajını yazmalarını isteyin. Etkinliği sonuçlandırmak için sınıfça kısa bir film izleyin. Öğrencilere, filmle ilgili gizli mesajları tespit edebilmelerine faydası olacak sorular sorun. Etkinlik sonrasında en sevdikleri filmleri farklı bir bakış açısıyla değerlendireceklerdir.

6. Medyayı Ayırt Etme: Öğrencilerin çözümleme becerilerini kullanabilecekleri çeşitli medya türlerinden oluşan bir havuz yaratmalarına imkân verin.

Sizin bir fikir ya da hikâye paylaşmanız esasına dayanan bu etkinlikte, mahallenizde yeni bir spor salonu açılmasına ilişkin hayalî bir haber yaratın. Öğrenciler, haberinizi not ettikten sonra onları gruplara ayırın. Gruplara şablonlar ve afiş, radyo röportajları gibi farklı medya yaratmaya ilişkin yönergeler dağıtın. Bir haftalık çalışma sonucunda paylaşmış olduğunuz fikir ya da hikâye ile ilgili farklı medya üretimini tamamlamış olsunlar. Öğrenciler ürünlerini teslim ettikten sonra gruplar tarafından kullanılan farklı medyada sizin yarattığınız haber içeriğinin nasıl değiştiğini ya da nasıl farklı yansıtıldığını çözümlemek üzere sınıfça tartışın.

Bu ayırt etme etkinliği ile farklı öğrenme türlerinin ön plana çıktığını görmelisiniz.

7. Reklam Dilini Ayrıştırarak Çözümleme: Reklamcıların, tüketicilerin kararlarını sözcük seçimi ve yazma teknikleri ile nasıl etkilediklerini öğrencilerinizin anlamalarına yardım edin.

Bu derse, tüketici talebini oluşturmak için kullanılan reklam iddiaları konusunda kısa bir bilgi vererek başlayın. Yazıda atıf yapılan linkte bahsi geçen 10 iddia türünün, pek çok pazarlama kaynağında ürünü rakipleri karşısında ön plana çıkarmakta olduğu görülüyor. Örneğin “bizim kolamız daha lezzetli” iddiasına öğrencinin “Neye göre daha lezzetli?” sorusunu sorması bekleniyor. Öğrenciler konuyu kavradıktan sonra sınıfa getirmiş olduğunuz dergileri ve çıktı aldığınız çevrimiçi reklamları oluşturduğunuz gruplara dağıtın. Her grup almış olduğu kaynağı inceleyip özellikli iddia içeren iki ilâ dört reklamı tespit etmek zorunda. Sonrasında, gruplar bulgularını sınıfla paylaşacaklar.

Bu etkinlik sonrasında normal şartlarda öğrencilerden gördükleri reklamları, sadece meraktan çözümlemeleri beklenir.

8. Gazete Hazırlama: Öğrencilerinizi birlikte çalıştırarak bir sınıf gazetesi hazırlatın.

Gazete, o sırada sınıfta okunan bir romandaki kasaba gibi bir kurgu üzerinden oluşturulabilir. Her öğrenci, özel bir görev üstlenmeli. Mesela bir öğrenci ilk sayfa için son dakika haberi kaleme alırken, başka bir öğrenci, kasabanın geleneksel bir etkinliği hakkında bir rapor hazırlayabilir. Öğrenciler, hazırlamış oldukları taslakları, kontrol için önce size teslim etmeliler. Gözden geçirilen taslaklarla öğrencilerin işi bittiğinde, ürünleri birleştirilerek sınıf gazetesine dönüştürün ve okulda sergileyin.

9. Haberleri Şekillendirme: Bu 30 dakikalık etkinlik ile öğrencilerinizin bir haberi eleştirel değerlendirmelerini ve onu iyileştirmelerini sağlayın.

Öğrencilere bir haber bölümünü izletmekle işe başlayın. Sonrasında küçük bir sınav aracılığıyla zihinde tutma alıştırması yaptırın. İzletilen haber bölümünün içeriğini, hikâyenin kilit noktasını ve kimi etkilediğini sorun. Bu size, haberin kilit noktasının izleyiciye nasıl daha iyi verilebileceğine ilişkin bir tartışma yaratabilmenize imkân verecektir. Öğrencileri gruplara ayırarak onlara izlemiş oldukları bölümü beş farklı şekilde nasıl değiştirebileceklerini yazdırın. Yeniledikleri bölüm ile ilgili bir hikâye panosu (storyboard) oluşturabilirler.

Bu etkinliği diğer medya çeşitlerini çözümlemek ve yaratmak için de kullanabilirsiniz.

10. Medya Türünü Değiştirme:  Öğrencilerinizin yazma becerilerini, mevcut medya içeriğinin başka bir ortama uyarlanmasını sağlayarak geliştirin. Bu yolla medya türleri arasındaki farkları öğrenmelerine imkân vermiş olursunuz.

Öğrencinin kitap ve film gibi medyaya ilişkin anlayışını pekiştirmek için faydalı olacağından bu etkinliği tüm sömestre yayabilirsiniz. Sınıf içi grup çalışması ya da evde tek başına yapılacak bir ödev olarak, belli bir kitap ya da filmden farklı sahnelerle/bölümlerle ilgili görevler verin. Sonra her sahneyi/bölümü ilgili medya türüyle eşleştirin. Örnek vermek gerekirse; Baş karakterin yardımcı karakterlerle tartıştığı bir sahne reklam olarak yeniden kurgulanabilir – baş karakter, fikirlerini onlara “pazarlamaya” çalışıyor olabilir. Bu sahneyi ele alan öğrenciler,  bu reklamı kaleme almak durumunda kalacaklar. Bunu sınıfta canlandırabilirler de.

Bu etkinlik, öğrencileri sınavlara da hazırlar. Sahneyi/bölümü yeniden kurgulamak için dikkatli çalışmak zorunda kalırlar.

 

Guido’ya göre yapılan bu etkinliklerle öğrenciler, ders ya da akademik yıl sona erdikten sonra da farklı medya türleriyle karşılaştıkça medya okuryazarlığı becerilerini geliştirmeye devam ederler. Gördüklerine/duyduklarına, medya yapıcıların taktiklerini ve yaklaşımlarını bilen kişiler olarak meraklı ve şüpheci yaklaşmalıdırlar. Hal böyle iken eleştirel düşünme alıştırması, süreklilik arz edecektir.

Alıntı yapılan yazıya ulaşmak için tıklayınız.

 

Kaynak: RADYO VE TELEVİZYON ÜST KURULU İNSAN KAYNAKLARI VE EĞİTİM DAİRESİ BAŞKANLIĞI

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here